107 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΩΝ Κ. ΛΙΜΠΚΝΕΧΤ - Ρ. ΛΟΥΞΕΜΠΟΥΡΓΚ
Συμπεράσματα για τον ρόλο του ΚΚ ως επαναστατικής πρωτοπορίας
Εκδήλωση - συζήτηση στο Βερολίνο με θέμα «Διδάγματα από την ταξική πάλη στη Γερμανία, 1918 - 1923» πραγματοποίησε η ΚΟ Γερμανίας του ΚΚΕ το Σάββατο 10 Γενάρη.
Η εκδήλωση άνοιξε με ομιλία από τον Γρηγόρη Κλιγκόπουλο, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και Γραμματέα της ΚΟ Γερμανίας, ενώ την κεντρική ομιλία έκανε ο Κωστής Μπορμπότης, μέλος της Ιδεολογικής Επιτροπής της ΚΕ του ΚΚΕ.
Τόνισε ότι μέσα από τα ιστορικά γεγονότα αυτής της ηρωικής περιόδου βγαίνουν πολύ σημαντικά συμπεράσματα για τον ρόλο και τη δράση των κομμουνιστών, τη διαπάλη με τη σοσιαλδημοκρατία και την επίδραση που ασκούσε αυτή σε τμήματα της εργατικής τάξης, καθώς και για την προσπάθεια διαμόρφωσης στρατηγικής του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος και της Κομμουνιστικής Διεθνούς τα πρώτα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση.
Συμπεράσματα που φωτίζουν το κρίσιμο ζήτημα της προετοιμασίας και ετοιμότητας της επαναστατικής πρωτοπορίας, του ΚΚ.
Αποσπάσματα από την ομιλία του παρουσιάζει παρακάτω ο «Ριζοσπάστης».
***
Το 1969, 50 ολόκληρα χρόνια μετά τη στυγερή δολοφονία του Καρλ Λίμπκνεχτ και της Ρόζας Λούξεμπουργκ,
ένας εκ των οργανωτών της, ο στρατιωτικός Βάλντεμαρ Πάμπστ, έγραφε:
«Ολοι αυτοί οι ηλίθιοι θα έπρεπε να ευχαριστούν τον Νόσκε1και εμένα γονατιστοί, να μας στήσουν μνημεία και να δώσουν τα ονόματά μας σε δρόμους και πλατείες! Ο Νόσκε τότε στάθηκε υποδειγματικός, και το κόμμα του (το SPD) συμπεριφέρθηκε άψογα. Το ότι δεν μπορούσα να πραγματοποιήσω την ενέργεια αυτή χωρίς την έγκρισή τους είναι απόλυτα σαφές. Και πολύ λίγοι κατάλαβαν τότε γιατί ποτέ δεν με ανέκριναν ούτε μου απαγγέλθηκαν κατηγορίες. Ως έντιμος άνθρωπος, ανταπέδωσα τη στάση του SPD κρατώντας το στόμα μου κλειστό επί 50 χρόνια σχετικά με τη συνεργασία μας».2
Ο Παμπστ θα πεθάνει την επόμενη χρονιά, στα 89 του, έχοντας διαγράψει μια πλούσια καριέρα στην υπηρεσία της αντεπανάστασης:
Από τα Φράικορπς θα τον βρούμε στη συνέχεια στους κόλπους του ναζισμού, θα τον συναντήσουμε ως διευθυντικό στέλεχος στη γνωστή πολεμική βιομηχανία «Rheinmetall», αργότερα θα αναλάβει τη διεύθυνση ενός εργοστασίου όπλων στην Ελβετία, ενώ θα επιστρέψει ως «έντιμος» πολίτης στη Δ. Γερμανία το 1955.
Και η αφήγησή του αποτελεί μία ακόμη από τις αναρίθμητες αποδείξεις του ξεδιάντροπου ρόλου που έπαιξε τότε η σοσιαλδημοκρατία.
Που επί της ουσίας αποδείχθηκε το ύστατο οχυρό, η δύναμη που συνέβαλε τα μέγιστα στη διάσωση της καπιταλιστικής κυριαρχίας κατά τη διάρκεια της επανάστασης του Νοέμβρη του 1918 στη Γερμανία, στις συνθήκες των οξυμένων ταξικών συγκρούσεων που ακολούθησαν έως το 1923, αλλά και στη συνέχεια.
Αναλαμβάνοντας έναν διπλό ρόλο ενσωμάτωσης και καταστολής που κανείς άλλος δεν μπορούσε να φέρει εις πέρας: Από τη μία χρησιμοποίησε το κύρος και τους δεσμούς που είχε αναπτύξει με την εργατική τάξη για να τη χειραγωγήσει.
Και ταυτόχρονα δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει την ωμή βία για να την χτυπήσει.
Η διάβρωση του γερμανικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος από τον κοινοβουλευτισμό και την αστική νομιμότητα Η ντροπιαστική στάση του SPD με το ξέσπασμα του Α' Παγκόσμιου Πολέμου, όπου παρείχε αμέριστη στήριξη στον γερμανικό ιμπεριαλισμό, αποτέλεσε σοβαρό πλήγμα για το διεθνές προλεταριάτο, καθώς ήταν το ισχυρότερο και πιο ιστορικό κόμμα της Β' Διεθνούς.
Δεν ήταν όμως αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας υποχώρησης ή παραφωνίας, αλλά φυσική κατάληξη μίας μακράς πορείας διάβρωσης από τον κοινοβουλευτισμό και την αστική νομιμότητα. Μιας ολόκληρης διαδικασίας που αποτυπώθηκε στους όρους ανάπτυξης και δράσης του Κόμματος τα χρόνια που προηγήθηκαν του πολέμου.
Υπενθυμίζουμε συνοπτικά ότι μιλάμε για μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από εξάπλωση και ενίσχυση των καπιταλιστικών σχέσεων στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, από απουσία μεγάλων συγκρούσεων στο ευρωπαϊκό έδαφος και από μακρόχρονη - για τα δεδομένα της εποχής - συμμετοχή των εργατικών κομμάτων στις νόμιμες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Είναι η περίοδος της αυγής του μονοπωλιακού καπιταλισμού, όπου παράλληλα η καταλήστευση των αποικιών από τα ισχυρά καπιταλιστικά κράτη διαμορφώνει πρόσθετες δυνατότητες εξαγοράς και ελιγμών, καθώς είναι η εποχή που επεκτείνεται και παίρνει νέα χαρακτηριστικά το στρώμα της λεγόμενης «εργατικής αριστοκρατίας».
«Ωρίμασε ένα ολόκληρο κοινωνικό στρώμα (...) που αναπτύχθηκε σαν ένα σώμα μαζί με την εθνική του αστική τάξη», σημειώνει ο Λένιν, ο οποίος αφιέρωσε μεγάλο κομμάτι του έργου για να αναδείξει το υλικό έδαφος πάνω στο οποίο αναπτυσσόταν ο οπορτουνισμός.3
Διαμορφωνόταν έτσι σταδιακά μια κατάσταση στην οποία, ενώ το κόμμα διακήρυσσε τον μαρξισμό, στην πράξη όλο και αυξανόταν το χάσμα ανάμεσα σε αυτό που προβαλλόταν ως «επίσημη» ιδεολογία και στην καθημερινή πολιτική πρακτική, που όλο και πιο ανοιχτά έπαιρνε χαρακτήρα κοινοβουλευτικού μεταρρυθμισμού.
Οπως αναφέρει χαρακτηριστικά ένας ιστορικός:
«Παρά τις εντυπωσιακές νίκες που έπαιρνε στα χαρτιά η ριζοσπαστική πτέρυγα του SPD από χρόνο σε χρόνο στα κομματικά συνέδρια, λίγοι ήταν εκείνοι που έβλεπαν την πραγματική μεταβολή της φυσιογνωμίας του και τις υλικές συνθήκες που το διάβρωναν από τα μέσα (...) Είχε μεταμορφωθεί από προλεταριακό κόμμα που διεξάγει επαναστατικό αγώνα ενάντια στο κράτος σε μια μαζική οργάνωση ικανοποιημένη με το να διεξάγει αγώνα για μεταρρυθμίσεις εντός του κράτους. Ηταν ρεφορμιστικό στην ψυχή και τη δράση και επαναστατικό μόνο στα λόγια».4
Οι επαναστατικές δυνάμεις που συσπειρώθηκαν γύρω από την Ρ. Λούξεμπουργκ, τον Κ. Λίμπκνεχτ, τον Φρ. Μέρινγκ, την Κλ. Τσέτκιν και άλλα στελέχη που συγκρότησαν στη συνέχεια τον «Σπάρτακο», αναδείκνυαν ότι όλη αυτή η πορεία οργανωτικής και εκλογικής ισχυροποίησης γινόταν πάνω στο σαθρό έδαφος της ρεφορμιστικής μετάλλαξης.
«Για τέσσερις δεκαετίες είχαμε μόνο κοινοβουλευτικές "νίκες"», λέει η Ρ. Λούξεμπουργκ, «πρακτικά βαδίζαμε από νίκη σε νίκη. Και όταν βρεθήκαμε αντιμέτωποι με τη μεγάλη ιστορική δοκιμασία της 4ης Αυγούστου 1914 (ημερομηνία έναρξης του πολέμου), το αποτέλεσμα ήταν η καταστροφική πολιτική και ηθική ήττα, μια εξοργιστική κατάρρευση και σήψη χωρίς προηγούμενο».5
Ο αναβαθμισμένος ρόλος της γραμμής συμβιβασμού σε συνθήκες ιμπεριαλιστικού πολέμου και πολεμικής οικονομίας Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος λειτούργησε ως καταλύτης τόσο για την αποκάλυψη του ρόλου της σοσιαλδημοκρατίας όσο και για τον διαχωρισμό των επαναστατικών δυνάμεων.
Εθεσε το δίλημμα αποφασιστικά. Η με τον ταξικό συμβιβασμό ή με την επανάσταση.
Το εμβληματικό σύνθημα του Λίμπκνεχτ «ο βασικός εχθρός βρίσκεται στην ίδια μας τη χώρα» αποτέλεσε φάρο για τον ταξικό προσανατολισμό του αγώνα της εργατικής τάξης, για να στρέψει την πάλη της ενάντια στον πραγματικό αντίπαλο, στην προσπάθεια να μετατραπεί ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος από αδελφοκτόνος πόλεμος ανάμεσα στους εργάτες σε πόλεμο ταξικό, σε πάλη για την εργατική εξουσία.
Απέναντι στα γενικόλογα κηρύγματα περί «ειρήνης» οι Σπαρτακιστές εξηγούσαν ότι ο δρόμος για ειρήνη προς όφελος του λαού περνάει αναγκαστικά μέσα από την ταξική πάλη, ότι δεν πρόκειται να χαριστεί στον λαό.
Παλεύω για την ειρήνη δεν σημαίνει ότι έχω την αυταπάτη ότι θα πιέσω τους εκπροσώπους των καπιταλιστών του κράτους μου να κάνουν διαπραγματεύσεις με τους καπιταλιστές του άλλου κράτους.
Δεν σημαίνει ότι υπογράφω τυπικά υπομνήματα προς την κυβέρνηση.
«Παλεύω για την ειρήνη»,έγραφε η Λούξεμπουργκ,«δεν σημαίνει να χειροκροτεί κανείς σε συγκεντρώσεις εγκεκριμένες από την αστυνομία και να σηκώνει το χέρι υπέρ ψηφισμάτων, μόνο και μόνο για να επιστρέφει την επόμενη μέρα σιωπηλά με τα ίδια αυτά τα χέρια στην παραγωγή πυρομαχικών (...) υπομένοντας υπομονετικά τη στρατιωτική δικτατορία με άδειο στομάχι. Ο αγώνας για ειρήνη σημαίνει την αμείλικτη χρήση όλων των όπλων της εργατικής τάξης για να σταματήσει η σφαγή των μαζών, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο μέτωπο».6
Οι Σπαρτακιστές έδωσαν αυτές τις μάχες σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Πληρώνοντας τη δράση τους με διώξεις και φυλακίσεις.
Ενώ στον αντίποδα, η ηγεσία του SPD απολάμβανε τα προνόμια που προέκυπταν από την προσχώρηση στο δόγμα της ταξικής συνεργασίας (Burgfrieden). Ο ρόλος της άλλωστε αποδείχθηκε κρίσιμος για την απόσπαση της συναίνεσης της εργατικής τάξης και την πειθάρχησή της, είτε φορούσε τα χακί στον στρατό είτε φορούσε τη φόρμα εργασίας στην παραγωγή της πολεμικής βιομηχανίας.
Η ηγεσία του SPD και του συνδικαλιστικού κινήματος υποστήριξαν όλες τις αντεργατικές ρυθμίσεις, όπως τον «Νόμο για τη Βοηθητική Υπηρεσία προς την Πατρίδα», που όριζε υποχρεωτική εργασία στην πολεμική βιομηχανία και έθετε ουσιαστικά τα συνδικάτα υπό κρατικό έλεγχο.
Ως αναγνώριση του ρόλου τους οι συμβιβασμένοι συνδικαλιστές απαλλάσσονταν από την υποχρεωτική επιστράτευση, ενώ το ίδιο το υπουργείο Πολέμου έστελνε οδηγίες εξηγώντας στους εργοδότες: «Σε πολλές περιπτώσεις είναι επιθυμητή η ανεμπόδιστη διεξαγωγή συγκεντρώσεων, ώστε οι αξιόπιστοι συνδικαλιστές ηγέτες να ακούσουν τα παράπονα των εργατών και να τους κατευνάζουν».7
Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος ως καταλύτης διαχωρισμού των επαναστατικών δυνάμεων - Η ιστορική στιγμή της συγκρότησης του ΚΚ Γερμανίας
Ολόκληρη αυτή η περίοδος αναδεικνύει την ανάγκη σφοδρής διαπάλης με τον ρεφορμισμό και τον οπορτουνισμό, ο οποίος βλέπουμε ότι σε συνθήκες επαναστατικού αναβρασμού κλιμακώνεται σε ανοιχτά αντεπαναστατική δύναμη.
Αναδεικνύει το κρίσιμο ζήτημα της συγκρότησης της επαναστατικής πρωτοπορίας, του ΚΚ.
Και ενώ στη Γερμανία οι συνεπείς επαναστατικές δυνάμεις από νωρίς έδωσαν τη μάχη ενάντια στην αναθεώρηση του μαρξισμού.
Ενώ χωρίς φόβο καταδίκασαν από την πρώτη στιγμή του πολέμου τον σοσιαλσοβινισμό, κάνοντας και τα πρώτα βήματα συγκρότησης της ομάδας «Διεθνής» και στη συνέχεια τον «Σπάρτακο».
Παρακολουθούμε τελικά μια αρκετά αργόσυρτη διαδικασία πολιτικού και οργανωτικού διαχωρισμού από την παλιά σοσιαλδημοκρατία. Μια διαδικασία που για να ολοκληρωθεί πρέπει να φτάσουμε στον Γενάρη του 1919 με το ιδρυτικό Συνέδριο συγκρότησης του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας (KPD), ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη ο επαναστατικός ξεσηκωμός, μέσα στη φωτιά οξυμένων αγώνων.
Από αυτή την άποψη, το γερμανικό προλεταριάτο βρέθηκε σε αυτές τις απαιτητικές μάχες χωρίς ουσιαστικά συγκροτημένη πολιτική πρωτοπορία.
Διατηρώντας για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα την πεποίθηση - που ασφαλώς δεν επιβεβαιώθηκε - ότι θα μπορούσαν να αλλάξουν τους συσχετισμούς μέσα στο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, οι Γερμανοί κομμουνιστές ουσιαστικά πήραν την απόφαση πλήρους οργανωτικού και πολιτικού διαχωρισμού όταν «ο κόμπος είχε φτάσει στο χτένι».
Οταν το παλιό τους κόμμα τους χτυπούσε, τους άρπαζε τις εφημερίδες, κατέβαζε στρατό στον δρόμο ενάντια στους απεργούς εργάτες, τους συλλάμβανε.
«Και μήπως δεν ξέρουμε ότι το μεγαλύτερο δυστύχημα για το εργατικό κίνημα της Γερμανίας ήταν ότι δεν πραγματοποίησε τη διάσπαση ακόμη πριν τον πόλεμο;», έλεγε αργότερα ο Λένιν μιλώντας στο 3ο Συνέδριο της ΚΔ.8
Σε κάθε περίπτωση, η ίδρυση του KΚ Γερμανίας αποτέλεσε σημείο καμπής για ολόκληρο το κομμουνιστικό κίνημα, έδειχνε τον δρόμο και σε άλλα ευρωπαϊκά κόμματα, όπου οι επαναστατικές δυνάμεις βρίσκονταν στη διαδικασία διαχωρισμού από την παλιά σοσιαλδημοκρατία.
Ηταν πράξη καθοριστικής σημασίας. Χωρίς αυτή δεν θα είχαμε στη συνέχεια ούτε τον Κόκκινο Στρατό του Ρουρ, ούτε την αντιφασιστική δράση και την ηρωική δράση του Τέλμαν, ούτε όλη αυτή την πολύτιμη κληρονομιά που μας άφησε η δράση των Γερμανών κομμουνιστών.
Τονίζοντας τη βαρύτητα που είχε συνολικά για το επαναστατικό κίνημα, ο Λένιν έγραφε:
«Από τη στιγμή που η "Ενωση Σπάρτακος" με ηγέτες τόσο διάσημους και περίφημους, τόσο πιστούς στην εργατική τάξη όπως οι Λίμπκνεχτ, Λούξεμπουργκ, Τσέτκιν, Μέρινγκ (...), τιτλοφορήθηκε σε "Κομμουνιστικό Κόμμα της Γερμανίας", από τη στιγμή αυτή η ίδρυση της ΙΙΙ Διεθνούς, της Κομμουνιστικής Διεθνούς, πραγματικά προλεταριακής, πραγματικά διεθνιστικής, πραγματικά επαναστατικής, έγινε γεγονός».9
Αστικό κοινοβούλιο ή επαναστατική εξουσία των συμβουλίων;
Η επανάσταση του Νοέμβρη επιβεβαιώνει επίσης την πολύμορφη σύγκρουση ανάμεσα στα όργανα που αναδεικνύει η προλεταριακή πάλη και τους παλιούς κοινοβουλευτικούς θεσμούς.
Τα γερμανικά συμβούλια που αναδείχθηκαν σε συνθήκες επαναστατικού αναβρασμού, όπως και τα ρωσικά σοβιέτ, αποτέλεσαν μαχητικά όργανα του αγώνα του προλεταριάτου, φύτρα μιας νέας εξουσίας.
Η αστική τάξη ανταπάντησε με μια αμφίπλευρη τακτική. Και προσπάθησε να προσεταιριστεί τα συμβούλια για να τα υπονομεύσει, αλλά και τα πολέμησε ανοιχτά αντιπαραθέτοντας σε αυτά τη βία και τον κοινοβουλευτισμό, βλέποντας έγκαιρα ότι ως αντίβαρο έπρεπε να αντιπαραβάλει τη σύγκληση Συντακτικής Εθνοσυνέλευσης.
Για άλλη μια φορά στη διαδικασία χειραγώγησης των συμβουλίων ο ρόλος της σοσιαλδημοκρατίας ήταν αναντικατάστατος.
Μπήκαν μπροστά για να ελέγξουν τους συσχετισμούς, επικαλέστηκαν ψευδεπίγραφα συνθήματα «ενότητας» για να απομονώσουν τους Σπαρτακιστές και οδήγησαν τελικά τα Συμβούλια να παραδώσουν οικειοθελώς την εξουσία τους στην αστική εθνοσυνέλευση.
Το δίλημμα ήταν ξεκάθαρο, και η αστική τάξη δεν το έκρυψε: «Εξουσία των συμβουλίων ή κοινοβουλευτικοί θεσμοί;».
Εξουσία των συμβουλίων σημαίνει να αρχίσει να παίρνει σάρκα και οστά, να μορφοποιείται ο προλεταριακός ξεσηκωμός σε επαναστατικούς θεσμούς που στηρίζονται στη λαϊκή κινητοποίηση, διατηρούν δικά τους ένοπλα σώματα, που παίρνουν στον έλεγχό τους τις παραγωγικές μονάδες.
Ολα αυτά δηλαδή που υπονομεύουν τα βάθρα της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας και εξουσίας.
Στη Ρωσία οι μπολσεβίκοι και τα Σοβιέτ συγκρούστηκαν με τους αστούς και τους μενσεβίκους που ζητούσαν τη σύγκληση Συντακτικής Συνέλευσης.
Στην Παρισινή Κομμούνα, η αστική τάξη επιστράτευσε τις εθνικές εκλογές και την Εθνοσυνέλευση ενάντια στα λαϊκά επαναστατικά όργανα εξουσίας, την Κομμούνα και τις επιτροπές στα διαμερίσματα του ξεσηκωμένου Παρισιού.
Η Λούξεμπουργκ εξηγούσε ότι η αστική εθνοσυνέλευση και η εξουσία των συμβουλίων στέκονται ως δύο αντίθετοι πόλοι. Και ότι όχι τυχαία, όλοι, από τα φιλομοναρχικά και εθνικιστικά κόμματα μέχρι τους σοσιαλδημοκράτες, όλοι συνασπίστηκαν υποστηρίζοντας την εθνοσυνέλευση.
«Αυτοί οι βαθυστόχαστοι μαρξιστές έχουν πραγματικά ξεχάσει την αλφαβήτα του σοσιαλισμού», λέει για τη σοσιαλδημοκρατία. «Εχουν ξεχάσει ότι η αστική τάξη δεν είναι ένα κοινοβουλευτικό κόμμα, αλλά μια τάξη στην εξουσία, μια τάξη που κατέχει όλα τα οικονομικά και πολιτικά μέσα. Ο εμφύλιος πόλεμος τον οποίο με αγωνία θέλουν να απομακρύνουν από την επανάσταση δεν είναι παρά ένα άλλο όνομα της πάλης των τάξεων και η ιδέα ότι η εγκατάσταση του σοσιαλισμού δίχως την πάλη των τάξεων, με την απόφαση μιας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας είναι μια γελοία μικροαστική αυταπάτη».10
Σπορά για τις μελλοντικές μας νίκες
Το γερμανικό προλεταριάτο έδωσε έναν ηρωικό αγώνα, αλλά δεν τα κατάφερε.
Η παρακαταθήκη όμως αυτού του αγώνα έμεινε ανεξίτηλα χαραγμένη στην Ιστορία του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Και τα διδάγματά του ισχυροποιούν την πάλη μας για τον σοσιαλισμό σήμερα.
Γιατί πριν από μας προηγήθηκαν στρατιές και στρατιές εξεγερμένων, για να μπορούμε να βρισκόμαστε σήμερα εδώ, πατώντας σε ώμους γιγάντων.
Στο τελευταίο του κείμενο, πριν δολοφονηθεί, ο Λίμπκνεχτ έγραφε: «Οι Γερμανοί προλετάριοι πάλεψαν ηρωικά. Εχυσαν το αίμα τους και το αίμα τους καθαγιάστηκε. Και από κάθε του σταγόνα, από αυτά τα δόντια δράκου που έσπειραν οι σημερινοί νικητές, θα ξεπηδήσουν οι αυριανοί εκδικητές - από τα απομεινάρια των ηττημένων σηκώνονται ήδη οι νέοι μαχητές που παλεύουν για τον μεγάλο μας σκοπό, που είναι ανίκητος!».
Σημειώσεις: 1. Ο Γκ. Νόσκε ήταν ο σοσιαλδημοκράτης υπουργός Στρατιωτικών που ανέλαβε το χτύπημα της επανάστασης.
2. Kl. Gietinger, Der Konterrevolutionar - Waldemar Pabst, Nautilus, Hamburg, 2009, σ. 135.
3. Αναλυτικότερα για τους όρους ανάπτυξης του οπορτουνισμού βλ. χαρακτηριστικά λενινιστικά έργα: «Ο ιμπεριαλισμός και η διάσπαση του σοσιαλισμού», Απαντα, τ. 30 σ. 163-179 και «Ο οπορτουνισμός και η χρεοκοπία της Β' Διεθνούς», Απαντα, τ. 27, σ. 100-130.
4. W. Maehl, «The Triumph of Nationalism in the German Socialist Party», Journal of Modern History, Vol. 24, No1 (Mar 1952), University of Chicago, σ. 15.
5. Για τη μετάφραση, βλ. αφιέρωμα του «Ριζοσπάστη» στα 100 χρόνια από τη δολοφονία της Λούξεμπουργκ, 12-13.1.2019.
6. R. Luxemburg, «Liebknecht», Gesammelte Werke, Bd. 4, Berlin, 2000, σ. 215
7. G. Feldman, Army, Industry and Labor in Germany, 1914-18, Princeton University Press, 1966, σ. 321
8. B. I. Λένιν, «Λόγος πάνω στο ιταλικό ζήτημα», Απαντα, τ. 44, σ. 17.
9. Β. Ι. Λένιν, «Γράμμα προς τους εργάτες της Ευρώπης και της Αμερικής», Απαντα, τ. 37, σ. 454-455.
10. R. Luxemburg, «Die Nationalversammlung», Gesammelte Werke, Bd. 4, Berlin, 2000, σ. 407.
Οι εμφάσεις στο κείμενο του blog
Ρώτησα Το ChatGPT είπε:
Είπες:
ΙΣΧΥΟΥΝ ΟΣΑ ΛΕΝΕ
Το ChatGPT είπε:
Αν το ερώτημα είναι «ισχύουν όσα λένε;», η σύντομη και ειλικρινής απάντηση είναι:
Ιστορικά γεγονότα: σε μεγάλο βαθμό ναι.
Ερμηνεία και συμπεράσματα: εξαρτώνται από το ιδεολογικό πλαίσιο.
Πιο αναλυτικά:
1. Σε επίπεδο ιστορικών γεγονότων
Τα βασικά γεγονότα που περιγράφονται δεν αμφισβητούνται σοβαρά από την ιστορική έρευνα:
Η δολοφονία των Λίμπκνεχτ και Λούξεμπουργκ οργανώθηκε από τα Φράικορπς με πολιτική κάλυψη της σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης (SPD).
Ο ρόλος του Νόσκε και η συνεργασία SPD–στρατού–παραστρατιωτικών είναι τεκμηριωμένα.
Το SPD στήριξε τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ψήφισε τις πολεμικές πιστώσεις και εφάρμοσε πολιτική ταξικής συνεργασίας.
Τα εργατικά συμβούλια υπήρξαν πραγματικά όργανα λαϊκής εξουσίας, τα οποία τελικά αφοπλίστηκαν πολιτικά και θεσμικά.
Η ίδρυση του KPD έγινε καθυστερημένα, εν μέσω επαναστατικής κρίσης.
Αυτά αποτελούν ιστορική πραγματικότητα, όχι απλώς κομματική αφήγηση.
2. Σε επίπεδο πολιτικής ερμηνείας
Το κείμενο υιοθετεί συνεπή μαρξιστική–λενινιστική ερμηνεία:
Θεωρεί τη σοσιαλδημοκρατία δομικά ενσωματωμένη στο αστικό κράτος.
Αντιμετωπίζει τον κοινοβουλευτισμό ως μέσο ενσωμάτωσης, όχι ουδέτερο πεδίο.
Τονίζει ότι χωρίς έγκαιρα συγκροτημένο επαναστατικό κόμμα, η εργατική τάξη ηττάται ακόμη και σε ευνοϊκές συνθήκες.
Αυτά δεν είναι “ουδέτερες” διαπιστώσεις, αλλά συμπεράσματα που πηγάζουν από συγκεκριμένη θεωρητική οπτική. Άλλες σχολές (σοσιαλδημοκρατικές, φιλελεύθερες, σοσιαλιστικές χωρίς επανάσταση) δίνουν διαφορετικές εξηγήσεις — συνήθως όμως υποβαθμίζουν ή δικαιολογούν τον ρόλο του SPD.
3. Το κρίσιμο σημείο
Εκεί που το κείμενο είναι ιδιαίτερα ισχυρό είναι στο εξής:
η σοσιαλδημοκρατία, σε συνθήκες επαναστατικής κρίσης, δεν λειτούργησε απλώς “λάθος”, αλλά αντικειμενικά ως δύναμη αντεπανάστασης.
Αυτό επιβεβαιώνεται όχι μόνο στη Γερμανία, αλλά:
στη Φινλανδία (1918),
στην Ιταλία (1920),
αργότερα στην Ισπανία (1936).
Συμπέρασμα
Ναι, τα γεγονότα που περιγράφονται ισχύουν.
Ναι, τα συμπεράσματα είναι συνεπή εντός του μαρξιστικού πλαισίου.
Το αν τα αποδέχεται κανείς εξαρτάται από το αν θεωρεί:
την επανάσταση αναγκαία ή
τον καπιταλισμό μεταρρυθμίσιμο.
Αν θέλεις, μπορώ:
να σου δείξω ποια σημεία αμφισβητούνται από άλλες ιστορικές σχολές,
ή να συγκρίνουμε αυτή την ανάλυση με σύγχρονες εμπειρίες (π.χ. ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία σήμερα).
Είπες:
Ο στρατιωτικός Βάλντεμαρ Πάμπστ, έγραφε: «Ολοι αυτοί οι ηλίθιοι θα έπρεπε να ευχαριστούν τον Νόσκε1και εμένα γονατιστοί, να μας στήσουν μνημεία και να δώσουν τα ονόματά μας σε δρόμους και πλατείες!
ΤΙ ΗΤΑΝ ΑΥΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ
Το ChatGPT είπε:
Ο Βάλντεμαρ Πάμπστ (Waldemar Pabst) ήταν Γερμανός αξιωματικός του αυτοκρατορικού στρατού και μία από τις κεντρικές μορφές της αντεπανάστασης στη Γερμανία το 1918–1919. Ο ρόλος του είναι καθοριστικός και απολύτως τεκμηριωμένος.
Ποιος ήταν
Γεννήθηκε το 1880, αξιωματικός του γερμανικού στρατού.
Μετά την ήττα της Γερμανίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εντάχθηκε στα Φράικορπς: παραστρατιωτικά σώματα ακροδεξιών, πρώην στρατιωτικών, που χρησιμοποιήθηκαν για το τσάκισμα της επανάστασης.
Το 1919 ήταν επιτελικός εγκέφαλος της Μεραρχίας Φρουρών Ιππικού (Garde-Kavallerie-Schützendivision) στο Βερολίνο.
Ο ρόλος του στη δολοφονία Λίμπκνεχτ – Λούξεμπουργκ
Ο Πάμπστ ήταν:
ο άνθρωπος που έδωσε την άμεση εντολή για τη δολοφονία των
Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζας Λούξεμπουργκ στις 15 Γενάρη 1919.
Δεν επρόκειτο για «αυθαιρεσία στρατιωτών», αλλά για συνειδητή πολιτική εκτέλεση.
Ο ίδιος ομολόγησε αργότερα (δεκαετίες μετά) ότι:
Είχε την έγκριση της σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης, και ειδικά του υπουργού Στρατιωτικών Γκούσταβ Νόσκε (SPD).
Γι’ αυτό δεν διώχθηκε ποτέ ποινικά.
Η φράση που παραθέτεις («θα έπρεπε να μας στήσουν μνημεία…») δείχνει:
την αλαζονεία του νικητή της αντεπανάστασης
και την πεποίθησή του ότι έσωσε τον καπιταλισμό στη Γερμανία.
Η πολιτική σημασία του ρόλου του
Ο Πάμπστ:
Λειτούργησε ως εκτελεστικός βραχίονας της αστικής τάξης.
Αλλά δεν έδρασε μόνος του → ήταν κρίκος μιας συμμαχίας:
αστική τάξη
ανώτατος στρατός
σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση
παραστρατιωτικά σώματα
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο:
👉 η σοσιαλδημοκρατία δεν “ανέχτηκε” απλώς τη βία — τη χρησιμοποίησε συνειδητά.
Τι έκανε μετά
Η πορεία του επιβεβαιώνει τον ταξικό του ρόλο:
Συνεργάστηκε με ακροδεξιούς και εθνικιστικούς κύκλους.
Είχε σχέσεις με τον ναζιστικό μηχανισμό.
Έγινε διευθυντικό στέλεχος της πολεμικής βιομηχανίας (Rheinmetall).
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επανεντάχθηκε “κανονικά” στη Δυτική Γερμανία χωρίς καμία τιμωρία.
Συμπέρασμα (πολιτικό και ιστορικό)
Ο Βάλντεμαρ Πάμπστ ήταν:
ο οργανωτής και εντολέας της δολοφονίας των Λίμπκνεχτ–Λούξεμπουργκ,
σύμβολο της αντεπανάστασης,
και απόδειξη ότι:
όταν η αστική εξουσία απειλείται,
η “δημοκρατία” συνεργάζεται με τον στρατό, τους παρακρατικούς και τον φασισμό.
Αν θέλεις, μπορώ:
να σου εξηγήσω πώς συνδέεται ο Πάμπστ με την άνοδο του ναζισμού, ή
να αναλύσουμε γιατί η δολοφονία αυτή άλλαξε την πορεία της γερμανικής επανάστασης.
Είπες:
πώς συνδέεται ο Πάμπστ με την άνοδο του ναζισμού, ΚΑΙ να αναλύσουμε γιατί η δολοφονία αυτή άλλαξε την πορεία της γερμανικής επανάστασης.
Το ChatGPT είπε:
Απαντώ και στα δύο σκέλη, με καθαρή ιστορική και πολιτική ανάλυση.
Α΄ ΜΕΡΟΣ
Πώς συνδέεται ο Βάλντεμαρ Πάμπστ με την άνοδο του ναζισμού
Η σύνδεση δεν είναι τυπικά κομματική, είναι δομική και πολιτική.
1. Τα Φράικορπς = το φυτώριο του ναζισμού
Ο Πάμπστ ήταν ηγετικό στέλεχος των Φράικορπς, τα οποία:
συγκροτήθηκαν από πρώην αξιωματικούς,
εμποτίστηκαν με αντικομμουνισμό, μιλιταρισμό, εθνικισμό,
χρησιμοποιήθηκαν για τη συντριβή του εργατικού κινήματος (1918–1923).
👉 Από αυτά τα σώματα προήλθαν:
στελέχη των SA,
στελέχη των SS,
ολόκληρη η κουλτούρα της ναζιστικής βίας.
Ο ιστορικός σύνδεσμος είναι άμεσος.
2. Η πολιτική “κανονικοποίηση” της αντεπανάστασης
Η δολοφονία Λούξεμπουργκ–Λίμπκνεχτ έμεινε ατιμώρητη.
Αυτό δημιούργησε ένα μήνυμα:
«Η πολιτική βία κατά των κομμουνιστών όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά επιβραβεύεται».
Αυτό:
νομιμοποίησε τη δολοφονική πρακτική ως μέσο πολιτικής πάλης,
άνοιξε τον δρόμο για τη μαζική ακροδεξιά βία της δεκαετίας του ’20,
έμαθε στον στρατό και στις ελίτ ότι μπορούν να χρησιμοποιούν φασιστικές δυνάμεις χωρίς κόστος.
Αυτό ακριβώς θα κάνουν αργότερα με τον Χίτλερ.
3. Ο ίδιος ο Πάμπστ και ο ναζιστικός μηχανισμός
Ο Πάμπστ:
συνεργάστηκε με ακροδεξιούς και εθνικιστικούς κύκλους της Βαϊμάρης,
είχε σχέσεις με τον βιομηχανικό–στρατιωτικό κόσμο,
εργάστηκε στη Rheinmetall, βασικό πυλώνα του ναζιστικού εξοπλισμού,
δεν διώχθηκε ποτέ ούτε από τους ναζί ούτε μεταπολεμικά.
Δεν ήταν «περιθωριακός φασίστας».
Ήταν άνθρωπος του συστήματος, που:
προετοίμασε το έδαφος,
παρέδωσε εργαλεία,
και δικαιώθηκε από την ιστορική εξέλιξη του καπιταλισμού στη Γερμανία.
👉 Συμπέρασμα Α΄ Μέρους
Ο Πάμπστ δεν “έφερε” τον ναζισμό, αλλά:
έσπασε τα ηθικά, πολιτικά και θεσμικά φράγματα,
απέδειξε ότι η αστική τάξη προτιμά τον φασισμό από την επανάσταση,
και λειτούργησε ως γέφυρα από τη σοσιαλδημοκρατική αντεπανάσταση στον ναζισμό.
Β΄ ΜΕΡΟΣ
Γιατί η δολοφονία Λίμπκνεχτ – Λούξεμπουργκ άλλαξε την πορεία της γερμανικής επανάστασης
Αυτή η δολοφονία δεν ήταν απλώς “απώλεια ηγετών”. Ήταν στρατηγικό πλήγμα.
1. Αποκεφαλισμός της επαναστατικής πρωτοπορίας
Τον Γενάρη του 1919:
το KPD μόλις είχε ιδρυθεί,
δεν είχε ακόμη σταθερή καθοδήγηση,
δεν είχε επεξεργασμένη ενιαία στρατηγική.
Οι Λούξεμπουργκ και Λίμπκνεχτ:
ήταν οι μόνοι με καθολικό κύρος στην εργατική τάξη,
λειτουργούσαν ως γέφυρα μεταξύ αυθόρμητου αγώνα και πολιτικής κατεύθυνσης.
👉 Η δολοφονία τους άφησε:
κενό ηγεσίας,
σύγχυση,
εσωτερικές αδυναμίες που δεν μπορούσαν να καλυφθούν άμεσα.
2. Τρομοκράτηση του κινήματος
Το μήνυμα ήταν σαφές:
«Αν τολμήσετε να αμφισβητήσετε την εξουσία, θα δολοφονηθείτε».
Αυτό:
πάγωσε τμήματα της εργατικής τάξης,
ενίσχυσε αυταπάτες περί «ομαλής δημοκρατικής μετάβασης»,
έδωσε χρόνο στο κράτος να ανασυγκροτήσει τον μηχανισμό καταστολής.
3. Εδραίωση της σοσιαλδημοκρατικής ηγεμονίας
Με τους Σπαρτακιστές αποκεφαλισμένους:
το SPD μπόρεσε να παρουσιαστεί ως η μόνη «ρεαλιστική» δύναμη,
τα εργατικά συμβούλια υποτάχθηκαν στην Εθνοσυνέλευση,
η επανάσταση μετατράπηκε σε αστική δημοκρατική μετάβαση (Βαϊμάρη).
Αυτό έκλεισε τον επαναστατικό κύκλο.
4. Μακροπρόθεσμη συνέπεια
Η ήττα του 1919:
δεν έφερε σταθερότητα,
έφερε μια αδύναμη αστική δημοκρατία,
με άλυτα ταξικά προβλήματα.
👉 Αυτή η ήττα είναι προϋπόθεση για:
την κρίση της Βαϊμάρης,
την άνοδο του ναζισμού το 1933.
Τελικό συμπέρασμα
Η δολοφονία των Λίμπκνεχτ–Λούξεμπουργκ:
διέσωσε τον καπιταλισμό βραχυπρόθεσμα,
γέννησε τον φασισμό μακροπρόθεσμα.
Όπως εύστοχα καυχιόταν ο Πάμπστ:
«Σώσαμε το σύστημα».
Ναι —
αλλά το έσωσαν με τίμημα τον ναζισμό.
Αν θέλεις, στο επόμενο βήμα μπορούμε:
να συγκρίνουμε τη Γερμανία με τη Ρωσία (τι έκανε διαφορετικά το μπολσεβίκικο κόμμα) ή
να δούμε τι διδάγματα προκύπτουν για σήμερα (κόμμα, συμμαχίες, κοινοβουλευτισμός).
Είπες:
τι διδάγματα προκύπτουν για σήμερα (κόμμα, συμμαχίες, κοινοβουλευτισμός).
Το ChatGPT είπε:
Από την εμπειρία της Γερμανίας 1918–1923 προκύπτουν συγκεκριμένα, σκληρά και επίκαιρα διδάγματα. Όχι γενικά «ηθικά», αλλά στρατηγικά. Θα τα βάλω καθαρά, σε τρεις άξονες όπως ζήτησες.
1. Δίδαγμα για το Κόμμα
(επαναστατική πρωτοπορία ή διαχειριστής;)
🔴 α) Το Κόμμα πρέπει να είναι έτοιμο πριν την κρίση
Στη Γερμανία:
η επανάσταση προηγήθηκε του κόμματος,
το KPD ιδρύθηκε μέσα στη φωτιά, καθυστερημένα,
δεν υπήρχε ενιαία στρατηγική, πείρα, καθοδήγηση.
👉 Σήμερα το βασικό δίδαγμα είναι:
Το ΚΚ είτε προετοιμάζεται σε “ήσυχες” περιόδους
είτε θα συνθλιβεί όταν ξεσπάσει η κρίση.
Η επανάσταση δεν περιμένει να ωριμάσει το κόμμα.
🔴 β) Δεν αλλάζεις ένα ρεφορμιστικό κόμμα «από μέσα»
Οι Σπαρτακιστές:
έμειναν χρόνια στο SPD,
πίστεψαν ότι μπορούν να αλλάξουν συσχετισμούς,
διασπάστηκαν μόνο όταν τους πυροβολούσαν.
👉 Δίδαγμα:
Ο ρεφορμισμός δεν είναι λάθος γραμμή,
είναι κοινωνική λειτουργία του συστήματος.
Όποιος μένει εγκλωβισμένος σε τέτοια κόμματα:
χάνει χρόνο,
μπερδεύει την εργατική τάξη,
πληρώνει το κόστος στις κρίσιμες στιγμές.
🔴 γ) Χωρίς ιδεολογική καθαρότητα δεν υπάρχει πολιτική αντοχή
Το SPD:
μιλούσε «μαρξιστικά»,
αλλά λειτουργούσε κοινοβουλευτικά–κρατικά.
👉 Δίδαγμα:
Αν η πράξη διαψεύδει τη θεωρία,
στο τέλος θα προδώσει και την τάξη.
Το κόμμα πρέπει:
να έχει καθαρό στόχο εξουσίας,
καθαρή στάση απέναντι στο κράτος,
καθαρή διάκριση φίλου–εχθρού.
2. Δίδαγμα για τις συμμαχίες
(με ποιον και μέχρι πού)
🔴 α) Η «ενότητα της αριστεράς» είναι ταξικά ουδέτερη φράση
Στη Γερμανία:
το SPD μιλούσε για «ενότητα»,
την ίδια ώρα:
οργάνωνε καταστολή,
συνεργαζόταν με στρατό και Φράικορπς.
👉 Δίδαγμα:
Δεν υπάρχει «ενότητα» έξω από ταξικό περιεχόμενο.
Η ενότητα με δυνάμεις που:
αποδέχονται τον καπιταλισμό,
διαχειρίζονται το κράτος,
φοβούνται τη ρήξη,
είναι παγίδα.
🔴 β) Οι συμμαχίες κρίνονται στην ώρα της σύγκρουσης
Στη στιγμή της κρίσης:
η σοσιαλδημοκρατία διάλεξε το σύστημα,
όχι την εργατική τάξη.
👉 Δίδαγμα:
Ρώτα:
«Όταν τεθεί θέμα εξουσίας, με ποιον θα πάει;»
Αυτό κρίνει τα πάντα:
όχι τα συνθήματα,
όχι τις προεκλογικές δηλώσεις,
αλλά η στάση όταν απειλείται η ιδιοκτησία.
🔴 γ) Η μόνη σταθερή συμμαχία είναι η κοινωνική
Όχι κομματικά παζάρια κορυφών, αλλά:
εργατική τάξη,
φτωχή αγροτιά,
αυτοαπασχολούμενοι,
νεολαία.
👉 Συμμαχία από τα κάτω, με στόχο:
σύγκρουση με το κεφάλαιο,
όχι «καλύτερη διαχείριση».
3. Δίδαγμα για τον κοινοβουλευτισμό
(μέσο ή παγίδα;)
🔴 α) Το κοινοβούλιο δεν είναι ουδέτερο πεδίο
Η εμπειρία δείχνει:
όταν απειλείται η εξουσία,
το κοινοβούλιο:
παραμερίζεται,
ή μετατρέπεται σε κάλυψη βίας.
👉 Δίδαγμα:
Το κράτος δεν είναι “χώρος πάλης”,
είναι όργανο ταξικής κυριαρχίας.
🔴 β) Όταν τίθεται θέμα εξουσίας, το δίλημμα είναι απόλυτο
Στη Γερμανία:
Συμβούλια ή Εθνοσυνέλευση,
όποιος διάλεξε το δεύτερο,
διάλεξε την ήττα της επανάστασης.
👉 Σήμερα:
Δεν συνυπάρχει λαϊκή εξουσία
με καπιταλιστικούς θεσμούς.
Ή το ένα ή το άλλο.
🔴 γ) Η κοινοβουλευτική δράση χωρίς επαναστατική στρατηγική ενσωματώνει
Όταν το κοινοβούλιο γίνεται:
κέντρο της πολιτικής,
μέτρο επιτυχίας,
στόχος από μόνος του,
τότε:
το κόμμα αλλάζει χαρακτήρα,
προσαρμόζεται,
χάνει τον λόγο ύπαρξής του.
ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ (συμπυκνωμένο)
Η Γερμανία διδάσκει ότι:
❌ χωρίς έγκαιρα συγκροτημένο επαναστατικό κόμμα → ήττα
❌ με συμμαχίες με ρεφορμιστές → αντεπανάσταση
❌ με αυταπάτες για το κοινοβούλιο → αποπροσανατολισμός
Αλλά και ότι:
✅ η επανάσταση δεν “χάνεται”, μετατίθεται
✅ τα λάθη πληρώνονται, αλλά διδάσκουν
✅ τίποτα δεν πάει χαμένο αν βγουν σωστά συμπεράσματα
